BARCHA REJA VA DASTURLARIMIZ VATANIMIZ TARAQQIYOTINI YUKSALTIRISH, XALQIMIZ FAROVONLIGINI OSHIRISHGA XIZMAT QILADI
21.01.2011

Prezident Islom Karimovning 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011 yilga mo‘ljallangan eng muhim ustuvor yo‘nalishlarga bag‘ishlangan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi.

Hurmatli majlis ishtirokchilari!

Bu yil barchamiz ona yurtimiz, O‘zbekistonimizning yangi tarixidagi eng buyuk va qutlug‘ sanalardan biri – Vatanimiz mustaqilligining 20 yillik shonli bayramini keng nishonlaymiz. Tabiiyki, bu bizdan barcha soha va tarmoqlarda amalga oshirayotgan keng ko‘lamli islohotlarimizni atroflicha tahlil etib, kelgusi rejalarimizni aniq-ravshan belgilab olishni talab etadi.

Ayni shu holatni hisobga olgan holda, biz Vazirlar Mahkamasining bugungi kengaytirilgan majlisida ko‘rib chiqiladigan asosiy vazifaning ijrosiga yanada katta mas’uliyat bilan yondashmog‘imiz kerak. Ya’ni, 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlarini tanqidiy baholashimiz va shu asosda 2011 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlarini aniqlab olishimiz darkor.

Bu borada avvalambor mamlakatimiz iqtisodiyotidagi ijobiy ko‘rsatkichlar va noxush tendensiyalarni nafaqat qayd etish, balki iqtisodiyotimizning rivojini belgilab beradigan sabab va omillarni chuqur va xolisona tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etadi.

Bu haqda gapirganda, 2008 yilda boshlangan jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi va uning oqibatlari mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishga qanday salbiy ta’sir ko‘rsatgani va ko‘rsatayotgani xususida bugun to‘xtalib o‘tirishga hojat yo‘q, deb o‘ylayman.

Ayni paytda biz o‘z vaqtida tanlab olgan iqtisodiy taraqqiyot modelining naqadar to‘g‘ri ekanini va amalda o‘zini to‘la oqlaganini hayotning o‘zi yana va yana tasdiqlab bermoqda.

Ushbu modelning tamoyillari asosida mamlakatimizni isloh etish va modernizatsiya qilish bo‘yicha har tomonlama va chuqur o‘ylangan tadrijiy taraqqiyot dasturini izchil amalga oshirganimiz inqirozning, jahon bozoridagi keskin o‘zgarish va beqarorlikning iqtisodiyotimizga, moliya va bank tizimiga salbiy ta’sirini sezilarli darajada kamaytirish imkonini berdi.

Bugun dunyo iqtisodiyotidagi ahvolni tahlil qilar ekanmiz, jahon moliyaviy va iqtisodiy inqirozi hali-beri nihoyasiga yetgani yo‘q, deb aytishga barcha asoslarimiz bor.

Dunyodagi taraqqiy topgan 20 ta davlat ishtirokida tashkil etilgan, “Katta yigirmalik” deb nom olgan guruh doirasida qabul qilinayotgan barcha chora-tadbirlarga qaramasdan, jahon iqtisodiyotida barqaror o‘sish sur’atlariga erishish yo‘lida hozircha biron-bir jiddiy siljish ko‘zga tashlanayotgani yo‘q.

Inqiroz yillarida ko‘plab davlatlar o‘z iqtisodiyotiga, ayniqsa, moliya-bank sohasini saqlab qolish maqsadida aynan shu sohaga ulkan mablag‘larni yo‘naltirishga majbur bo‘ldi. Bu, o‘z navbatida, bir qator davlatlarda, avvalo, rivojlangan mamlakatlarda katta miqdordagi davlat budjeti taqchilligi va davlat qarzlarini keltirib chiqardi, moliyaviy nomutanosiblikning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi.

Bugungi kunda bozorni pul resurslari bilan zo‘r berib to‘ldirish davom etayotgani fond va xomashyo bozorlarida sun’iy ravishda oshirib borilgan spekulyativ narxlarning yanada ko‘tarilib ketishiga, ta’bir joiz bo‘lsa, moliyaviy ko‘piklarning battar avj olishiga, inflatsiyaning jilovlab bo‘lmas darajada o‘sish xavfining kuchayishiga olib kelmoqda.

Jahon miqyosida konvertatsiya qilinadigan asosiy valutalarning beqarorligi jiddiy xavotir uyg‘otmasdan qolmaydi. Bu, birinchi navbatda, rivojlanayotgan mamlakatlarning ushbu valutalarga bo‘lgan ishonchiga jiddiy putur yetkazmoqda.

Qadrli do‘stlar!

Biz bugun 2010 yil yakunlarini baholar ekanmiz, avvalo, mamlakatimiz iqtisodiyotining yuqori barqaror o‘sish sur’atlari va makroiqtisodiy mutanosibligi saqlanib qolayotganini qayd etishimiz zarur. Shuni yana bir bor eslatib o‘tmoqchimanki, yurtimizda yalpi ichki mahsulotning o‘sish sur’atlari 2008 yilda 9 foiz, 2009 yilda 8,1 foiz, 2010 yilda esa 8,5 foizni tashkil etdi. Jahon moliya institutlarining xulosasiga ko‘ra, bu dunyodagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri ekani albatta barchamizga mamnuniyat bag‘ishlaydi.

Keyingi o‘n yilda, ya’ni 2000 yilga nisbatan taqqoslaganda, 2010 yilda mamlakatimizda yalpi ichki mahsulot qariyb 2 barobar, aholi jon boshiga hisoblaganda esa 1,7 barobar oshdi.

Xarid imkoniyatlari mutanosibligini hisobga olgan holda sanaganda, yalpi ichki mahsulotning 2010 yilda 2000 yilga nisbatan o‘sishi 2,6 karrani tashkil qildi.

O‘z-o‘zidan ravshanki, bularning barchasi iqtisodiyotimizning yuqori sur’atlar bilan barqaror o‘sib borayotgani va mamlakatimizda ro‘y berayotgan ulkan ijobiy o‘zgarishlardan dalolat beradi.

Iqtisodiyotimizda 2010 yili yuqori o‘sish sur’atlari ta’minlanib, aholining real daromadlari 123,5 foizga oshdi, o‘tgan yilda inflatsiya darajasi 2009 yildagi 7,4 foiz o‘rniga 7,3 foizni tashkil qildi. Bu avvalambor qat’iy, shu bilan birga, puxta o‘ylangan pul-kredit siyosati va inqirozga qarshi ko‘rilgan samarali chora-tadbirlarimizning natijasidir.

Aytish kerakki, bunday iqtisodiy o‘sish ko‘p jihatdan iqtisodiyotda soliq yukini pasaytirishga qaratilgan va izchil amalga oshirilayotgan siyosat bilan bog‘liq. Jumladan, 2010 yilda yuridik shaxslar uchun daromad solig‘i 9 foizgacha, mikrofirmalar va kichik biznes uchun yagona to‘lov 7 foizgacha tushirilgani buning amaliy tasdig‘idir. Shu borada o‘tgan yili Davlat budjeti yalpi ichki mahsulotga nisbatan oshirib, ya’ni 0,3 foiz profitsit bilan bajarilganini ta’kidlash zarur.

2010 yilda tashqi savdo va to‘lov balanslari ham sezilarli darajada mustahkamlandi.

Hamon davom etayotgan jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi sharoitida eksportning umumiy hajmi 10,8 foiz, tashqi savdo balansining ijobiy saldosi esa 1,8 barobar oshdi va 4 milliard 200 million dollarni tashkil etdi. Mamlakatimizning oltin-valuta zaxirasi ham shunga muvofiq ravishda ko‘paydi.

Mamlakatimiz iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan tarkibiy o‘zgarishlar alohida e’tiborga loyiqdir.

Hammamiz yaxshi bilamizki, bizga sobiq sovet tizimidan bir tomonlama rivojlangan, faqat xomashyo yetishtirishga yo‘naltirilgan, paxta yakkahokimligi halokatli darajada avjiga chiqqan, ishlab chiqarish va sotsial infratuzilmasi o‘ta qoloq, aholi jon boshiga iste’mol ko‘rsatkichi eng past bo‘lgan iqtisodiyot meros bo‘lib qolgan edi.

Shuni e’tiborga oladigan bo‘lsak, iqtisodiyotimizda tarkibiy o‘zgarishlarni amalga oshirish vazifasini hal etish qanchalik muhim strategik ahamiyatga ega ekani haqida ortiqcha gapirishga bugun zarurat yo‘q, deb o‘ylayman.

Iqtisodiyotimizda yuz berayotgan ijobiy o‘zgarishlarni yaqqol tasavvur qilish uchun quyidagi raqamlarni keltirib o‘tmoqchiman.

Agar o‘n yil oldin, ya’ni 2000 yilda mamlakatimiz yalpi ichki mahsulotida sanoatning hissasi atigi 14,2 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2010 yilda bu ko‘rsatkich 24 foizni, transport va aloqaning ulushi tegishli ravishda 7,7 va 12,4 foizni tashkil etdi, xizmatlar bo‘yicha bu raqam 37 foizdan 49 foizga o‘sdi. Qishloq xo‘jaligining ulushi esa 30,1 foizdan 17,5 foizga tushdi.

Shunga alohida e’tibor qaratish kerakki, qishloq xo‘jaligining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi kamayib borayotgan bir sharoitda ushbu sohada mahsulot yetishtirish yuqori sur’atlar bilan ko‘paymoqda.

2010 yilda qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish 2009 yilga nisbatan 6,8 foizga, 2000 yilga nisbatan esa 1,8 barobar oshgani ham shundan dalolat beradi.

Bizning bu boradagi eng katta yutug‘imiz yalpi ichki mahsulot tarkibida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning ulushi ko‘paygani hamda mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishda uning roli sezilarli darajada oshganida namoyon bo‘lmoqda.

2000 yilda yalpi ichki mahsulotning qariyb 31 foizi iqtisodiyotning faol rivojlanib borayotgan ushbu sektori ulushiga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, 2010 yilda bu ko‘rsatkich 52,5 foizni tashkil etdi.

Mamlakatimizda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarni diversifikatsiya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlarga alohida e’tibor qaratishni istardim.

2010 yilda sanoat ishlab chiqarish tarkibida yuqori qo‘shimcha qiymatga ega bo‘lgan tayyor mahsulotning ulushi 50 foizdan ziyodni tashkil etdi.

Mamlakatimiz sanoat korxonalari tomonidan o‘tgan yili 160 dan ortiq turdagi yangi tovar va mahsulotlar, jumladan, mutlaqo yangi texnologik platforma negizida “Spark” yengil avtomobilini ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi.

Shu bilan birga, katta hajmda yuk tashiydigan “MAN” avtomobillarini, energiya tejaydigan lampalar, “ElJi” rusumidagi jahonga mashhur xolodilniklarni yig‘ish, kaliy o‘g‘itlari va boshqa muhim mahsulotlarni ishlab chiqarish boshlab yuborildi.

Mahalliylashtirish dasturi doirasida 2010 yilda 1 ming 76 ta loyiha amalga oshirildi. Mahalliylashtirilgan mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi 1,4 barobar oshdi, import o‘rnini bosish bo‘yicha yakuniy samaradorlik 3 milliard 400 million dollarni tashkil qildi va bu 2009 yilga nisbatan 1,2 barobar ko‘p demakdir.

Korxonalar o‘rtasida kooperatsiya aloqalari mustahkamlanmoqda, bu jarayonga kichik korxonalar va xususiy biznes subyektlari tobora keng jalb qilinmoqda.

2010 yilda o‘tkazilgan Xalqaro sanoat yarmarkasi va Kooperatsion birjada dunyoning 51 mamlakatidan 700 dan ortiq xorijiy firma va kompaniya vakillari qatnashdi, 500 dan ortiq yangi turdagi mahsulot namoyish etildi, qiymati 2 trillion 600 milliard so‘mlik shartnomalar imzolandi.

Bu raqam oldingi yarmarkadagi ko‘rsatkichga nisbatan 1,4 marta ko‘pdir. Yarmarkada umumiy qiymati 2 milliard 700 million dollarlik eksport bitimlari tuzildi va bu 2009 yil darajasidan 1,2 barobar ortiqdir.

O‘tgan yili mamlakatimiz moliya-bank tizimi likvidligini yanada mustahkamlash, uning barqarorligini kuchaytirish bo‘yicha katta ishlar amalga oshirildi.

2010 yilda tijorat banklarining jami kapitali 36 foizga ortdi va banklarimiz erishgan 23 foiz miqdoridagi kapitalning yetarlilik darajasi dunyoda qabul qilingan xalqaro standartlardan 3 barobardan ko‘pdir. Faqat o‘tgan yilning o‘zida depozitlar hajmi 1,5 barobardan ziyod oshdi.

Bugungi kunda mamlakatimizning 15 ta tijorat banki “Fitch Reytings”, “Mudis” va “Standart end Purs” kabi yetakchi xalqaro reyting agentliklarining “barqaror” degan reyting darajasiga egadir.

Banklarning kredit va investitsiya faoliyatida ham ijobiy o‘zgarishlar amalga oshirilmoqda. 2010 yilda iqtisodiyotning real sektoriga yo‘naltirilgan kreditlarning umumiy hajmi 35 foizga ko‘paydi. Shunisi e’tiborga loyiqki, 2010 yilning oxiridagi holat bo‘yicha ichki manbalar hisobidan berilgan kreditlarning tijorat banklari umumiy kredit portfelidagi yalpi ulushi 85,1 foizni tashkil etdi.

Tashqi qarzlar asosan uzoq muddatga, faqat iqtisodiyotning strategik tarmoqlarini modernizatsiya qilish, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha investitsiya loyihalarini moliyalashtirish uchun jalb qilindi.

Banklarning kredit portfeli tarkibida ham sifat o‘zgarishlari ro‘y bermoqda. Umumiy kredit portfelida uzoq muddatli, ya’ni 3 yildan ortiq muddatga beriladigan investitsiya kreditlarining ulushi 2000 yilning oxiridagi 35 foizdan 2010 yilning oxirida 75,2 foizga o‘sdi.

O‘tgan yil davomida kichik biznes subyektlariga ajratilgan kreditlar hajmi 1,4 barobar ko‘paydi va 2 trillion 700 milliard so‘mni tashkil etdi. Jumladan, mikrokreditlar hajmi 485 milliard so‘mdan ortib, bu ko‘rsatkich 2009 yilga nisbatan 1,5 barobar ko‘paydi.

To‘lanmay qolgan qarzlari tufayli banklarning balansiga o‘tkazilgan bankrot korxonalarni moliyaviy sog‘lomlashtirish borasidagi tijorat banklarining faoliyati yuksak baholashga molikdir.

Biz joriy etgan bunday mexanizm bankrot korxonalarda ishlab chiqarish faoliyatini qayta tiklash, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, texnik va texnologik yangilash uchun banklar tomonidan qo‘shimcha investitsiya kiritish, ana shunday korxonalarni moliyaviy sog‘lomlashtirish, yangi turdagi mahsulotlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish va zamonaviy boshqaruv usullarini tatbiq etish, shuningdek, ish o‘rinlarini qayta tiklash va yangi ish o‘rinlarini yaratishni ko‘zda tutadi.

Shu tariqa faoliyat ko‘rsatishga layoqatli, ilgarigiga qaraganda texnologik jihatdan ancha yuqori darajada ishlaydigan, faoliyati qayta tiklangan korxonalar yangi investorlar e’tiborini tobora ko‘proq o‘ziga tortmoqda. Investorlar hozirgi paytda bunday korxonalarni banklardan faol sotib olmoqda.

Bugungi kunda tijorat banklari balansiga berilgan 147 ta bankrot korxonaning 140 tasida ishlab chiqarish qayta tiklangani, ularning 64 tasi yangi investorlarga sotilgani bu fikrning yorqin dalilidir. Qayd etish kerakki, banklar tomonidan bu korxonalarni modernizatsiya qilish va texnologik qayta jihozlash uchun 156 milliard so‘m miqdorida investitsiya yo‘naltirildi, 21 mingdan ko‘proq ish o‘rni tashkil qilindi.

Bu boradagi ishlarimizning ahamiyatini tasavvur etish uchun ana shu qayta tiklangan korxonalarda ishlab chiqarish hajmi 460 milliard so‘mni tashkil etib, umumiy qiymati 165 million dollardan ortiq bo‘lgan turli mahsulotlar eksport qilinganini aytish kifoya, deb o‘ylayman.

Bunday yondashuv kelgusida ham banklarning balansiga o‘tkazilgan bankrot korxonalarni qayta tiklash ishlarida eng muhim yo‘nalish bo‘lib qolishi zarur. Bugungi majlisda qatnashayotgan tijorat banklarining rahbarlari e’tiborini aynan shu masalaga qaratmoqchiman.

Qishloq xo‘jaligini isloh qilish, fermer xo‘jaliklariga biriktirilgan yer uchastkalarini optimallashtirish, paxta va g‘allaning xarid narxlarini oshirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan izchil ishlar natijasida iqtisodiyotimizning agrar sektorida tarkibiy sifat o‘zgarishlari yuz bermoqda.

Paxta va g‘alla kabi strategik muhim qishloq xo‘jaligi ekinlari bilan bir qatorda, meva-sabzavotchilik, chorvachilik, parrandachilik va baliqchilik sohalarida ham ishlab chiqarish hajmi sezilarli darajada o‘sdi, qayta ishlash tarmoqlari va ichki bozorni sut, go‘sht, kartoshka, sabzavot kabi eng muhim oziq-ovqat hamda boshqa qishloq xo‘jaligi mahsulotlari bilan yanada ko‘proq to‘ldirish uchun mustahkam xomashyo bazasi yaratilmoqda.

Maxsus ishlab chiqilgan keng ko‘lamli dasturni izchil amalga oshirish hisobidan yerlarning meliorativ holati muttasil yaxshilanmoqda. Faqat 2010 yilning o‘zida yerlarning meliorativ holatini yaxshilashga qaratilgan loyihalarni amalga oshirish uchun 150 milliard so‘mdan ortiq mablag‘ yo‘naltirildi va bu 724 kilometrlik kollektor-drenaj tarmoqlari, 208 ta meliorativ quduqlarni barpo etish va rekonstruksiya qilish, qariyb 14 ming kilometrlik kollektor-drenaj tizimini ta’mirlash, qayta tiklash va 335 ta zamonaviy melioratsiya texnikasini xarid qilish imkonini berdi.

Qashqadaryo, Buxoro, Navoiy, Surxondaryo, Sirdaryo, Jizzax viloyatlari, shuningdek, Markaziy Farg‘ona hududi va Qoraqalpog‘iston Respublikasida irrigatsiya hamda melioratsiya inshootlarini qayta tiklash uchun 2010 yilda xalqaro moliya institutlarining 62 million dollardan ziyod mablag‘lari jalb qilindi va o‘zlashtirildi.

Amalga oshirilgan ana shunday keng miqyosdagi ishlar natijasida 260 ming gektar sug‘oriladigan yerning meliorativ holati yaxshilandi va bu qishloq xo‘jaligi ekinlari hosildorligini, fermer hamda dehqon xo‘jaliklarining daromadini oshirish uchun mustahkam zamin bo‘lib xizmat qilmoqda.

O‘tgan yili xizmat ko‘rsatish va servis sohasida 13,4 foiz o‘sishga erishildi, so‘nggi o‘n yilda esa aholiga ko‘rsatilgan pullik xizmatlar hajmi, kishi boshiga hisoblaganda, qariyb 20 barobar oshdi. Biz bu borada mobil aloqa, internet, videotelefon tizimi, raqamli televideniye, zamonaviy bank xizmatlari, lizing, sug‘urta, audit, injiniring va boshqa zamonaviy xizmat turlarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratmoqdamiz.

Bugungi kunda yurtimiz mobil aloqaning rivojlanish ko‘rsatkichi bo‘yicha dunyoda oldingi o‘rinda turgan o‘nta mamlakat qatoriga kiradi. O‘zbekistonda mobil aloqa xizmatidan foydalanuvchilarning umumiy soni 2000 yilga nisbatan – shunga e’tibor beringlar – 200 barobar oshib, 19 milliondan ortiq abonentni tashkil etmoqda. Agar o‘n yil avval mamlakatimiz aholisining har ming nafariga 4 donadan kam mobil telefon to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, bugun bu ko‘rsatkich 600 donadan oshib ketdi.

Hozirgi vaqtda mamlakatimiz sobiq ittifoq hududida birinchilardan bo‘lib raqamli va keng formatli televideniyega to‘liq o‘tish bo‘yicha katta miqyosdagi dasturni amalga oshirishni boshladi va bu jarayon 2015 yilda nihoyasiga yetkaziladi.

Aholining internet tarmog‘idan foydalanish imkoniyati kengayib borayotganini albatta ijobiy baholash lozim. 2010 yilda internet xizmatidan foydalanuvchilar soni 1,6 barobar ko‘paydi va 7,4 million kishidan oshdi.

Ayni vaqtda internet xizmatini ko‘rsatish tariflarini bosqichma-bosqich kamaytirib borish hisobidan undan foydalanuvchilar uchun sharoitlar tobora yaxshilanmoqda. Xususan, 2010 yilda bu boradagi tariflar 20 foizga pasaytirilganini alohida qayd etish kerak.

Hurmatli majlis qatnashchilari!

Mamlakatimizda 2010 yilda 2009 yilga nisbatan 13,6 foizga ko‘p, ya’ni 9 milliard 700 million AQSH dollariga teng miqdordagi investitsiyalar o‘zlashtirildi, bu yalpi ichki mahsulotning qariyb 25 foizini tashkil etadi.

Ushbu investitsiyalarning salkam 72 foizi ishlab chiqarish korxonalarini barpo etishga, jumladan, 38 foizga yaqini asbob-uskuna va ilg‘or texnologiyalar sotib olishga yo‘naltirildi. Shu boradagi umumiy qo‘yilmalar hajmida xorijiy investitsiyalar va kreditlar ulushi 28,8 foizni, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar miqdori esa 2 milliard 400 million dollardan ziyodni tashkil etdi.

Barcha moliyaviy manbalar hisobidan texnik va texnologik qayta jihozlash uchun yo‘naltiriladigan investitsiyalar hajmi 3 milliard 600 million dollardan oshgani yoki 2010 yildagi barcha kapital qo‘yilmalarning 37,5 foizini tashkil etgani prinsipial muhim ahamiyatga egadir.

Muxtasar aytganda, Investitsiya dasturi doirasida 2010 yilda 200 dan ziyod loyiha amalga oshirildi. Jumladan, yiliga 50 mingta avtomobil ishlab chiqarish quvvatiga ega bo‘lgan “M-300” rusumidagi yengil avtomobil ishlab chiqarishni o‘zlashtirish”, 200 ming tonna kaliy o‘g‘itlari ishlab chiqarish quvvatiga ega bo‘lgan “Dehqonobod kaliy o‘g‘itlari zavodi qurilishi”, “Xonjiza konida polimetall rudalarga ishlov berish” kabi yirik loyihalar, Navoiy kon-metallurgiya kombinati, “Navoiyazot” kompaniyasining bir qator yangi obyektlarini barpo etish ishlari va boshqa loyihalar nihoyasiga yetkazilganini ta’kidlash joiz.

2010 yilda “Navoiy” erkin industrial-iqtisodiy zonasi hududida xorijiy investorlar bilan erishilgan bitimlar doirasida 19 ta investitsiya loyihasini amalga oshirishga kirishildi. Ana shu loyihalar doirasida jahon bozorida xaridorgir bo‘lgan zamonaviy mahsulot ishlab chiqaradigan 7 ta korxona foydalanishga topshirildi.

Transport va kommunikatsiya infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha loyihalarni amalga oshirishga yo‘naltirilgan mablag‘lar investitsiyalar umumiy hajmida muhim o‘rin egalladi. O‘tgan yilning o‘zida faqat avtomobil yo‘llarini qurish va rekonstruksiya qilish uchun 378 million dollarga teng bo‘lgan mablag‘ o‘zlashtirildi va bu 2009 yilga qaraganda 31,5 foiz ko‘p demakdir. Shuning hisobidan mamlakatimizda 270 kilometrlik zamonaviy avtomobil yo‘li foydalanishga topshirildi.

O‘zbekiston milliy avtomagistrali loyihasi tarkibiga kiradigan sement-beton qoplamali 222 kilometrlik avtomobil yo‘lini qurish va rekonstruksiya qilish uchun Osiyo taraqqiyot banki bilan 600 million dollar miqdorida kredit mablag‘larini jalb qilish to‘g‘risida shartnoma imzolandi.

2010 yilda xalqaro transport logistika markazlarini rivojlantirishga doir ishlar davom ettirildi. Navoiy shahridagi aeroportda foydalanishga topshirilgan “Navoiy” xalqaro intermodal logistika markazining yuk terminali orqali 50,1 ming tonna yoki 2009 yilga qaraganda 3 barobar ko‘p yuk tashildi. Angren shahridagi Xalqaro logistika markazi tomonidan 4 million tonnadan ortiq yuk tashish amalga oshirildi, mamlakatimiz mintaqalari va Farg‘ona vodiysi viloyatlari o‘rtasida yil davomida uzluksiz avtotransport qatnovi ta’minlandi.

Havo transporti va temir yo‘l parklarini yangilash ishlari davom ettirilmoqda. O‘tgan yili “Eyrbas indastri” kompaniyasining 6 ta A-320-200 rusumli samolyoti, 8 ta zamonaviy elektrovoz sotib olindi, 1 ming 790 ta yuk tashiydigan va 38 ta yo‘lovchi tashiydigan vagonlar qurildi, ta’mirlandi va modernizatsiya qilindi.

Shuni alohida ta’kidlashni istardimki, Tiklanish va taraqqiyot fondining strategik muhim loyihalarni mustaqil ravishda hamda xalqaro moliya institutlari va xorijiy kompaniyalar bilan birgalikda moliyalashtirish borasidagi roli ortib bormoqda. 2010 yilda ushbu fondning qariyb 330 million dollar miqdoridagi mablag‘i o‘zlashtirildi va bu 2009 yilga nisbatan 25,6 foizga ko‘pdir.

O‘tgan davrda Fond mablag‘lari hisobidan 14 ta yirik investitsiya loyihasi moliyalashtirildi. O‘zbekiston-Ummon qo‘shma investitsiya kompaniyasi ishtirokida to‘qimachilik, telekommunikatsiya tarmoqlari va moliya sektorida umumiy qiymati qariyb 80 million dollarlik 3 ta investitsiya loyihasini moliyalashtirish ishlari boshlandi.

Tiklanish va taraqqiyot fondining tarkibiy o‘zgarishlardagi roli ortib borayotganini hisobga olib, 2014 yilgacha uning nizom jamg‘armasini ikki barobar, ya’ni 5 milliard dollardan 10 milliard dollarga bosqichma-bosqich ko‘paytirish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.

2010 yilda kasb-hunar kollejlari va akademik litseylarni qurish, rekonstruksiya qilish va jihozlash, shuningdek, maktablarning moddiy-texnik bazasini mustahkamlash bo‘yicha dasturlarni amalga oshirish yakuniga yetkazildi.

Umuman olganda, 2005-2010 yillar davomida 7 ming 800 dan ortiq umumta’lim muassasasi, qariyb 1 ming 500 ta kasb-hunar kolleji va akademik litsey barpo etildi va rekonstruksiya qilindi. Faqat 2010 yilda maktablar, kasb-hunar kollejlari va litseylarda 2 ming 300 tadan ziyod kompyuter texnikasi va multimedia uskunasi o‘rnatildi.

Unib-o‘sib kelayotgan yosh avlodni jismoniy jihatdan tarbiyalash va bolalar sportini rivojlantirishga qaratilgan dasturni amalga oshirish bo‘yicha ishlar izchil davom ettirildi. Buning natijasida faqat 2010 yilning o‘zida 72 ta sport inshooti, 27 ta suzish havzasi foydalanishga topshirildi, umumiy qiymati 3 million AQSH dollariga teng bo‘lgan sport inventarlari va uskunalar joylarga yetkazib berildi.

Bugungi kunda umumta’lim maktablari o‘quvchilarining har uch nafaridan biri turli seksiya va to‘garaklarda sport bilan muntazam shug‘ullanmoqda.

O‘tgan yilda farzandlarimizning ijodiy qobiliyati va ma’naviyatini yuksaltirishga qaratilgan musiqa va san’at maktablarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash bo‘yicha qabul qilingan dasturni amalga oshirish boshlandi. Agar 2009 yilda oltita musiqa va san’at maktabi qurilgan va rekonstruksiya qilingan bo‘lsa, hisobot yilida 46 ta ana shunday maktab foydalanishga topshirildi. Ularning qurilishiga 51 milliard so‘mdan ortiq kapital mablag‘ yo‘naltirildi.

2010 yilda sog‘liqni saqlash sohasini isloh qilish va ushbu tizimda sifat o‘zgarishlarini amalga oshirishni ta’minlash borasidagi ishlar davom ettirildi. Hozirgi kunda mamlakatimizda sifat jihatidan yangi, eng yuksak talablarga javob beradigan va respublika hamda viloyatlar shoshilinch tibbiy yordam ko‘rsatish markazlarini o‘z ichiga olgan tibbiyot muassasalari tarmog‘i shakllandi.

Barcha viloyatlar markazlarida kattalar va bolalar uchun ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari, har bir tumanda eng zamonaviy meditsina asbob-uskunalari bilan jihozlangan qishloq vrachlik punktlari faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Ushbu qishloq vrachlik punktlarining soni 2000 yilga nisbatan 2 barobar ko‘payib, 3 ming 200 tadan oshdi.

So‘nggi yillarda mamlakatimizda onalik va bolalikni muhofaza qilish bo‘yicha yuksak samarali zamonaviy tibbiyot muassasalarining mustahkam tizimi yaratilgani shu yo‘ldagi muhim qadam bo‘ldi.

Barcha viloyatlar markazlari va Toshkent shahrida skrining markazlari tashkil etildi va ularning faoliyatini ta’minlash uchun 2010 yilning o‘zida 4 million dollardan ortiq mablag‘ yo‘naltirildi. 2010 yilda 116 ming nafardan ziyod bo‘lajak ona skrining markazlarida tibbiy ko‘rikdan o‘tkazildi.

Shu bilan birga, perinatal markazlar tarmog‘i ham jadal rivojlanmoqda. O‘tgan o‘n yil davomida yurtimizda 11 ta perinatal markaz tashkil etildi. 2010 yilda ularda 158 ming nafardan ortiq, ya’ni 2000 yilga nisbatan 10 barobar ko‘p ona va bola tibbiy ko‘rikdan o‘tkazildi.

Buning natijasida keyingi o‘n yilda mamlakatimizda onalar o‘limi koeffitsiyenti 33,1 promilledan 19,7 promillega, bolalar o‘limi koeffitsiyenti esa 18,9 promilledan 10,1 promillega tushdi. Tug‘ma va irsiy kasalliklar bilan tug‘iladigan bolalar soni qariyb ikki barobar kamaydi.

Shu yillarda aholining yuqumli kasalliklar, jumladan, sil, gepatit kabi og‘ir turdagi va boshqa xastaliklarga chalinishining umumiy darajasi ancha pasaydi. Bunday natijalarga erishishda shifokorlar va tibbiyot xodimlarining mehnatini moddiy rag‘batlantirishni kuchaytirish, ularning kasb tayyorgarligi darajasini oshirish, mamlakatimiz farmatsevtika sanoatini jadal rivojlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar ham muhim omil bo‘lmoqda. Birgina 2010 yilning o‘zida 32 nomdagi yangi dori preparatlarini ishlab chiqarish o‘zlashtirildi va bu 2009 yilga qaraganda 23 foizga ko‘pdir.

2010 yilda statsionar tibbiyot muassasalarida qo‘shimcha ravishda 1 ming 630 ta yoki 2009 yilga nisbatan qariyb 2,5 marta ko‘p davolanish o‘rinlari foydalanishga topshirildi.

Hisobot davrida sog‘liqni saqlash sohasini rivojlantirish uchun jami 2 trillion so‘mdan ortiq mablag‘ yo‘naltirildi, buning 1 trillion 700 milliard so‘mi budjet mablag‘laridir.

O‘tgan yili qishloq joylarda biz 2009 yilda boshlagan, qulay va barcha kommunal xizmat sharoitlariga ega bo‘lgan yakka tartibdagi turar-joy massivlarini kompleks qurish ishlari e’tiborimiz markazida bo‘lgani barchamizga ma’lum.

Ayniqsa, yakka tartibda qurilayotgan uy-joylar loyihalarining qulaylik nuqtai nazaridan boshqatdan ko‘rib chiqilib, ajratiladigan yer uchastkalari hajmini to‘rt sotix o‘rniga olti sotix qilib belgilash to‘g‘risida qabul qilingan qarorlar alohida ahamiyat kasb etdi.

Natijada 2010 yili mamlakatimizning barcha 159 ta qishloq tumanida namunaviy loyihalar bo‘yicha tayyor holda topshirish sharti bilan 6 ming 800 ta uy-joy barpo etildi.

Ushbu maqsadlarga qariyb 430 milliard so‘m miqdoridagi kapital qo‘yilmalar, jumladan, 250 milliard so‘mdan ortiq uzoq muddatli imtiyozli kreditlar yo‘naltirildi. Bu mablag‘ 2009 yilga nisbatan 9 barobar ko‘pdir. Dasturni amalga oshirish boshlanganidan buyon yangi massivlarda qishloq aholisining qulay va munosib yashashi uchun zarur bo‘lgan 165 ta ijtimoiy va bozor infratuzilmasi obyekti barpo etildi.

Ayni paytda yangitdan qurilayotgan turar-joy massivlarida zamonaviy turdagi muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari ham jadal bunyod qilinmoqda. 103 kilometrdan ortiq gaz, qariyb 100 kilometrlik suv tarmoqlari, 71 kilometrdan ziyod elektr uzatish liniyalari, shuningdek, umumiy uzunligi 85 kilometr bo‘lgan ichki yo‘llar qurildi.

Ichimlik suvi, elektr va gaz ta’minoti, shuningdek, aholi punktlarining sanitariya ahvolini yaxshilash bo‘yicha yangi kommunal infratuzilma tarmoqlari va obyektlarini qurish, modernizatsiya hamda rekonstruksiya qilish ishlari tizimli asosda olib borilmoqda.

Bugungi kunda biz uchun eng dolzarb muammolardan biri bo‘lmish yurtimizda mehnatga layoqatli aholini ish bilan ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilgan ishlarimiz haqida.

2010 yilda mamlakatimizda jami 950 mingdan ortiq ish o‘rni tashkil etilganini katta mamnuniyat bilan qayd etishimiz lozim. Bu yangi tashkil qilingan umumiy ish o‘rinlarining 604 mingdan ziyodi yoki 65 foizi kichik biznes sohasi va fermer xo‘jaliklariga, 210 mingdan ortig‘i kasanachilik sohasiga to‘g‘ri keladi.

Aholi daromadi va farovonligini oshirish borasida ham sifat jihatidan chuqur o‘zgarishlar yuz bermoqda. Aholining ish haqi va umuman, pul daromadlari barqaror oshib bormoqda, uning xarid qobiliyati muttasil o‘smoqda, fuqarolarimiz iste’mol qiladigan mahsulotlar tarkibining sifati ortmoqda.

Birgina 2010 yilda budjet sohasi muassasalari xodimlarining ish haqi, pensiyalar va ijtimoiy nafaqalar, stipendiyalar miqdori 32 foizga, aholining umumiy pul daromadlari esa jon boshiga 1,3 barobar oshdi.

Aholining daromadlari tarkibida tadbirkorlik faoliyatidan olinayotgan daromad ulushi tobora salmoqli o‘rin egallamoqda va barcha daromadlarning 47 foizdan ortig‘i ushbu soha hissasiga to‘g‘ri kelmoqda.

Yurtimizda oilalarning sifatli va uzoq muddat foydalanadigan iste’mol tovarlari bilan ta’minlanish darajasi sezilarli ravishda oshdi. Jumladan, bugungi kunda har 100 ta oilaga o‘rtacha 132 ta televizor, 99 ta xolodilnik, 18 tadan ziyod konditsioner, 12 ta shaxsiy kompyuter, 27 tadan ortiq yengil avtomobil to‘g‘ri kelmoqda.

2010 yilda “Barkamol avlod yili” Davlat dasturini amalga oshirish bo‘yicha qilingan ishlarimizning ulkan mohiyati va ahamiyatini, albatta, qisqacha baholash qiyin.

Sizlarga yaxshi ma’lumki, Konstitutsiya kuniga bag‘ishlangan tantanali yig‘ilishda ushbu dastur ijrosini ta’minlash bo‘yicha erishilgan asosiy natijalar haqida atroflicha fikr yuritilgan edi.

Men bu o‘rinda faqat shuni ta’kidlashni istardimki, mazkur dasturni bajarish uchun barcha moliyaviy manbalar hisobidan qariyb 8 trillion so‘m va 165 million dollar mablag‘ yo‘naltirildi. Bu esa, o‘z navbatida, mamlakatimizda har tomonlama munosib yoshlarni, Vatanimiz kelajagi uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishga qodir bo‘lgan, jismoniy va ma’naviy sog‘lom, barkamol avlodni tarbiyalash uchun zarur barcha shart-sharoitlarni yaratish bo‘yicha aniq maqsadga qaratilgan keng ko‘lamli chora-tadbirlarni amalga oshirish imkonini tug‘dirdi.


                o`zb   рус   eng
Bugun: 30.09.2020
Qidirish
© 2008 - 2020 O`zbekiston Respublikasi Prezidentining matbuot xizmati